Wykaz skrótów w pracy magisterskiej - kiedy potrzebny, jak go zrobić

Wykaz skrótów to jedna strona pracy, która potrafi zaważyć na komforcie czytania całości. Recenzent gubiący się między IZZ, GSES a MHLC w pracy medycznej, albo między u.s.g., u.s.p. i k.p.a. w prawniczej, wraca kartkować początek - i lepiej, żeby znalazł tam porządny wykaz niż jego brak. Ten poradnik wyjaśnia, kiedy wykaz jest potrzebny, jak go zbudować i jakie zasady używania skrótów obowiązują w samym tekście.

Kiedy wykaz skrótów jest potrzebny

Prosty test: czy w pracy pojawia się kilka lub więcej skrótów, których czytelnik spoza Twojej wąskiej specjalności może nie znać, i czy wracają one wielokrotnie? Dwa razy „tak” oznacza, że wykaz jest wskazany. W niektórych typach prac to standard bez dyskusji: prace prawnicze i administracyjne (skróty kodeksów, ustaw i publikatorów), medyczne i o zdrowiu (nazwy skal, jednostek chorobowych, instytucji), techniczne i informatyczne (protokoły, technologie, normy). Praca humanistyczna używająca trzech powszechnych skrótów wykazu nie potrzebuje - pusty rytuał formalny nie dodaje pracy powagi.

Budowa wykazu

Wykaz ma formę dwukolumnowej listy uporządkowanej alfabetycznie: skrót po lewej, rozwinięcie po prawej. Kilka przykładów z różnych dziedzin:

Skrót	Rozwinięcie
BDL	Bank Danych Lokalnych GUS
CAWI	Computer-Assisted Web Interview (ankieta internetowa)
IZZ	Inwentarz Zachowań Zdrowotnych
k.c.	ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
NIK	Najwyższa Izba Kontroli
u.s.g.	ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

W pracach prawniczych wykaz dzieli się zwyczajowo na sekcje - akty prawne, publikatory i czasopisma (Dz.U., OSNC), organy i instytucje (SN, TK, NSA), inne skróty - z porządkiem alfabetycznym wewnątrz każdej sekcji. Przy skrótach anglojęzycznych rozwiniętych po angielsku warto dodać w nawiasie polskie objaśnienie, jak w przykładzie CAWI powyżej.

Umiejscowienie i formalności

Wykaz skrótów stoi na początku pracy: po spisie treści, przed wstępem - tak, żeby czytelnik poznał rozwinięcia, zanim spotka skróty w tekście. Figuruje w spisie treści jako osobna pozycja i podlega ciągłej numeracji stron. Zajmuje zwykle jedną stronę; w pracach prawniczych bywa dłuższy i to normalne. Część uczelni dopuszcza wykaz na końcu pracy - jak zawsze, pierwszeństwo mają wytyczne wydziału, które warto sprawdzić przed formatowaniem (zbiera je poradnik o formatowaniu pracy).

Zasada pierwszego użycia - wykaz nie wystarczy

Wykaz skrótów uzupełnia, ale nie zastępuje reguły obowiązującej w samym tekście: przy pierwszym wystąpieniu podajesz pełną nazwę ze skrótem w nawiasie - „Inwentarz Zachowań Zdrowotnych (IZZ)”, „ustawa o samorządzie gminnym (dalej: u.s.g.)” - a każde kolejne wystąpienie to już sam skrót. Dzięki temu praca czyta się płynnie linearnie, a wykaz służy tym, którzy otwierają ją w środku (recenzent szukający konkretnego rozdziału robi to nagminnie). Konsekwencja działa też w drugą stronę: skoro wprowadzono skrót, nie wraca się do pełnej nazwy na przemian ze skrótem.

Najczęstsze błędy

Najczęstszy błąd to wykaz zaśmiecony skrótami słownikowymi (np., itd., m.in.) i jednostkami miar - one objaśnień nie wymagają. Drugi to skróty obecne w tekście, a nieobecne w wykazie (zwykle te dodane w ostatnich poprawkach); przed oddaniem pracy przeszukaj tekst pod kątem wszystkich ciągów wielkich liter i sprawdź kompletność wykazu. Trzeci błąd to brak rozwinięcia przy pierwszym użyciu, „bo jest w wykazie”. Czwarty to niekonsekwencja zapisu - raz „KC”, raz „k.c.”; w skrótach aktów prawnych obowiązuje utrwalona konwencja z kropkami i małymi literami (k.c., k.p.k., u.s.g.), której nie warto reformować. Piąty wreszcie to definiowanie skrótu, który pada w pracy raz - wtedy wystarczy pełna nazwa w tekście, bez skrótu i bez pozycji w wykazie.

FAQ - najczęściej zadawane pytania o wykaz skrótów

Podsumowanie

Wykaz skrótów budujesz wtedy, gdy skróty specjalistyczne naprawdę pracują w tekście: alfabetycznie, dwukolumnowo, po spisie treści, z zachowaniem zasady pierwszego użycia w tekście głównym. Listę skrótów kompletuj na bieżąco podczas pisania - odtwarzanie jej na końcu to pewny sposób na braki. Miejsce wykazu w całej konstrukcji pracy pokazuje poradnik o strukturze pracy magisterskiej, a zasady poprawnego posługiwania się skrótami w zdaniach - poradnik o języku naukowym.