Filologia polska to kierunek obejmujący naukę o języku polskim, literaturze polskiej oraz kulturze narodowej. Prace magisterskie mogą mieć charakter literaturoznawczy, językoznawczy, edytorski lub dydaktyczny. Wybór tematu wymaga uwzględnienia dostępności materiału badawczego, znajomości metodologii oraz zainteresowań naukowych studenta. Poniżej przedstawiamy 110 starannie wyselekcjonowanych tematów, które spełniają wymogi akademickie – są konkretne, zawężone i możliwe do opracowania z wykorzystaniem odpowiednich metod badawczych.
Literatura polska XX i XXI wieku
Literatura współczesna obejmuje twórczość od dwudziestolecia międzywojennego po najnowszą produkcję literacką. Prace magisterskie mogą dotyczyć poszczególnych autorów, gatunków, motywów lub prądów literackich. Badania wykorzystują analizę i interpretację tekstów w kontekście teorii literaturoznawczych.
- Obraz Holokaustu w prozie Idy Fink – analiza wybranych opowiadań
- Kreacja narratora w powieściach Olgi Tokarczuk
- Problematyka pamięci w twórczości Stefana Chwina
- Groteska w dramatach Sławomira Mrożka
- Mit Kresów w literaturze polskiej po 1989 roku
- Obraz transformacji ustrojowej w prozie lat 90. XX wieku
- Twórczość Wisławy Szymborskiej – ironia i mądrość poetycka
- Proza kobieca w Polsce po 2000 roku – nowe tematy i strategie narracyjne
- Powieść historyczna w najnowszej literaturze polskiej – Szczepan Twardoch i Jacek Dehnel
- Doświadczenie migracji w literaturze polskiej XXI wieku
- Autotematyzm w poezji Zbigniewa Herberta
- Reportaż literacki jako gatunek – od Kapuścińskiego do współczesności
Literatura polska XIX wieku
Literatura XIX wieku obejmuje romantyzm, pozytywizm i Młodą Polskę – epoki kluczowe dla kształtowania polskiej tożsamości narodowej. Prace magisterskie mogą dotyczyć wielkich twórców, gatunków lub problematyki społecznej i narodowej w literaturze. Badania wykorzystują analizę historycznoliteracką.
- Koncepcja mesjanizmu w III części Dziadów Adama Mickiewicza
- Obraz kobiety w powieściach Elizy Orzeszkowej
- Motyw powstania styczniowego w literaturze polskiej
- Ideał pracy organicznej w twórczości Bolesława Prusa
- Dekadentyzm w poezji Kazimierza Przerwy-Tetmajera
- Mit Napoleona w literaturze polskiego romantyzmu
- Obraz Warszawy w Lalce Bolesława Prusa
- Ironia romantyczna w twórczości Juliusza Słowackiego
- Natura i krajobraz w poezji Młodej Polski
- Powieść tendencyjna w literaturze pozytywizmu
- Symbolizm w dramatach Stanisława Wyspiańskiego
- Motyw artysty w literaturze Młodej Polski
Literatura staropolska i oświeceniowa
Literatura staropolska i oświeceniowa obejmuje twórczość od średniowiecza do końca XVIII wieku. Prace magisterskie mogą dotyczyć gatunków, retoryki, relacji z tradycją europejską oraz funkcji literatury. Badania wymagają znajomości kontekstu historycznego i kulturowego epoki.
- Retoryka w kazaniach Piotra Skargi
- Obraz sarmaty w literaturze polskiej XVII wieku
- Twórczość Jana Kochanowskiego a tradycja antyczna
- Satyra społeczna w twórczości Ignacego Krasickiego
- Pamiętnikarstwo staropolskie – Jan Chryzostom Pasek i jego Pamiętniki
- Poezja metafizyczna polskiego baroku
- Komedia oświeceniowa – Franciszek Zabłocki i jego następcy
- Obraz kobiety w literaturze staropolskiej
- Tradycja i nowatorstwo w Trenach Jana Kochanowskiego
- Literatura religijna polskiego średniowiecza
Językoznawstwo polonistyczne
Językoznawstwo polonistyczne bada strukturę, funkcjonowanie i ewolucję języka polskiego. Prace magisterskie mogą dotyczyć fonetyki, morfologii, składni, semantyki, pragmatyki oraz socjolingwistyki. Badania wykorzystują analizę korpusową, eksperymenty językowe i badania terenowe.
- Neologizmy w polskim dyskursie internetowym – analiza słowotwórcza
- Grzeczność językowa w komunikacji e-mailowej – badanie pragmatyczne
- Zapożyczenia angielskie we współczesnej polszczyźnie – zakres i adaptacja
- Język młodzieży w mediach społecznościowych – analiza leksykalno-słowotwórcza
- Metafory pojęciowe w polskim dyskursie politycznym
- Frazeologia w języku reklamy – funkcje i innowacje
- Eufemizmy w polskim dyskursie publicznym – tabu językowe i jego przełamywanie
- Akty mowy w komunikacji internetowej – analiza komentarzy na portalach informacyjnych
- Słownictwo nacechowane emocjonalnie w nagłówkach prasowych
- Zmiany w polskiej ortografii i ich recepcja społeczna
- Błędy językowe w tekstach publicznych – typologia i przyczyny
- Język inkluzywny w polszczyźnie – formy i kontrowersje
Historia języka polskiego
Historia języka polskiego bada rozwój polszczyzny od czasów najdawniejszych do współczesności. Prace magisterskie mogą dotyczyć zmian fonetycznych, morfologicznych, leksykalnych oraz wpływów obcych. Badania wykorzystują analizę tekstów historycznych i metodę porównawczą.
- Leksyka łacińska w polszczyźnie średniowiecznej – zapożyczenia i kalki
- Rozwój polskiego słownictwa naukowego w XIX wieku
- Wpływy języka niemieckiego na polszczyznę – rys historyczny
- Polszczyzna kresowa – cechy i status
- Ewolucja systemu czasownikowego w historii języka polskiego
- Język polski w okresie zaborów – walka o zachowanie tożsamości
- Nazewnictwo miejskie Warszawy – analiza historyczno-językowa
- Zapożyczenia włoskie w polszczyźnie doby renesansu
- Język polski w przekładach Biblii – od Biblii Leopolity do współczesności
- Rozwój terminologii prawniczej w historii języka polskiego
Stylistyka i retoryka
Stylistyka bada środki językowe i ich funkcje w różnych typach tekstów. Prace magisterskie mogą dotyczyć stylów funkcjonalnych, figur retorycznych, idiolektów autorskich oraz perswazji. Badania wykorzystują analizę stylistyczną i retoryczną tekstów.
- Styl przemówień politycznych – analiza retoryczna wystąpień sejmowych
- Środki perswazji w tekstach reklamowych – analiza stylistyczna
- Idiolekt Witolda Gombrowicza – cechy charakterystyczne języka pisarza
- Ironia jako środek stylistyczny w felietonach prasowych
- Styl naukowy w humanistyce – konwencje i odstępstwa
- Narracja w reportażu literackim – strategie stylistyczne
- Język wartości w dyskursie medialnym – analiza aksjologiczna
- Stylizacja archaiczna we współczesnej prozie historycznej
- Nowomowa i jej dziedzictwo we współczesnym języku publicznym
- Styl potoczny w literaturze – funkcje i realizacje
Dialektologia i socjolingwistyka
Dialektologia bada geograficzne zróżnicowanie języka, a socjolingwistyka – społeczne uwarunkowania użycia języka. Prace magisterskie mogą dotyczyć gwar, języka grup społecznych oraz polityki językowej. Badania wykorzystują metody terenowe i ankietowe.
- Świadomość językowa mieszkańców Śląska – gwara a tożsamość regionalna
- Gwara podhalańska we współczesnym użyciu – badanie socjolingwistyczne
- Język polonii amerykańskiej – interferencje i code-switching
- Postawy Polaków wobec regionalizmów językowych
- Język polski w Internecie – norma a uzus
- Slang więzienny – analiza socjolingwistyczna
- Język grup zawodowych – żargon informatyków w Polsce
- Feminatywy w polszczyźnie – norma, uzus i postawy użytkowników
- Regionalizmy leksykalne w polszczyźnie – mapa i charakterystyka
- Dwujęzyczność polsko-ukraińska na pograniczu – badanie terenowe
Onomastyka
Onomastyka bada nazwy własne – antroponimię (imiona i nazwiska), toponimię (nazwy miejscowe) oraz chrematonimię (nazwy produktów, firm). Prace magisterskie mogą dotyczyć pochodzenia, znaczenia i funkcji nazw własnych. Badania wykorzystują analizę etymologiczną i materiał terenowy.
- Nazwiska mieszkańców wybranej gminy – struktura i pochodzenie
- Mikrotoponimy okolic Krakowa – klasyfikacja i etymologia
- Nazwy ulic polskich miast – motywacje i tendencje nazewnicze
- Imiona nadawane dzieciom w Polsce w XXI wieku – mody i tendencje
- Nazwy firm w Polsce – strategie nazewnicze i funkcje marketingowe
- Antroponimia literacka – funkcje imion postaci w powieściach Sienkiewicza
- Nazwy miejscowe powiatu – klasyfikacja semantyczna i słowotwórcza
- Przezwiska młodzieży szkolnej – analiza onomastyczna
Edytorstwo i tekstologia
Edytorstwo zajmuje się przygotowaniem tekstów do publikacji, a tekstologia bada dzieje tekstu i ustala jego kanoniczną postać. Prace magisterskie mogą dotyczyć edycji krytycznych, historii wydań oraz problemów edytorskich. Badania wykorzystują rękopisy, pierwodruki i kolejne wydania.
- Problemy edytorskie w wydawaniu poezji Cypriana Kamila Norwida
- Historia wydań Pana Tadeusza – od pierwodruku do edycji współczesnych
- Rękopisy a druk – różnice w tekstach utworów Bolesława Leśmiana
- Cenzura w PRL a tekst literacki – przypadek Tadeusza Konwickiego
- Problemy modernizacji ortografii w edycjach tekstów staropolskich
- Warianty tekstowe w twórczości Witolda Gombrowicza
- Edycje krytyczne dzieł Adama Mickiewicza – porównanie i ocena
- Aparat krytyczny w edycjach naukowych – zasady i praktyka
Dydaktyka polonistyczna
Dydaktyka polonistyczna zajmuje się nauczaniem języka polskiego i literatury w szkole. Prace magisterskie mogą dotyczyć metod nauczania, podręczników, oceniania oraz kompetencji uczniów. Badania wykorzystują obserwacje lekcji, ankiety i analizę materiałów dydaktycznych.
- Kanon lektur szkolnych – dyskusje i propozycje zmian
- Metody aktywizujące na lekcjach języka polskiego – efektywność i recepcja
- Nauczanie gramatyki w szkole podstawowej – problemy i rozwiązania
- Kompetencje pisarskie uczniów szkoły średniej – diagnoza i rekomendacje
- Wykorzystanie technologii cyfrowych na lekcjach polskiego
- Ocenianie kształtujące w nauczaniu polonistycznym
- Interpretacja tekstu literackiego jako kompetencja – rozwijanie i ocena
- Literatura współczesna w szkole – obecność i recepcja
- Praca z tekstem nieliterackim na lekcjach polskiego
- Kształcenie językowe w świetle nowej podstawy programowej
Teoria literatury i komparatystyka
Teoria literatury bada ogólne zagadnienia twórczości literackiej, a komparatystyka – relacje między literaturami narodowymi. Prace magisterskie mogą dotyczyć kategorii teoretycznych, gatunków, intertekstualności oraz recepcji. Badania wykorzystują analizę teoretyczną i porównawczą.
- Intertekstualność w twórczości Brunona Schulza
- Recepcja literatury polskiej w Niemczech – przekłady i odbiór
- Autobiografizm we współczesnej prozie polskiej
- Gatunki literatury cyfrowej – hipertekst i literatura interaktywna w Polsce
- Polska literatura w kontekście światowym – pozycja i recepcja
- Narracja niewiarygodna w polskiej prozie współczesnej
- Adaptacje filmowe literatury polskiej – od tekstu do ekranu
- Eseistyka polska – tradycja i współczesność gatunku
Jak wybrać temat pracy z filologii polskiej?
Wybór tematu pracy magisterskiej z filologii polskiej wymaga uwzględnienia kilku aspektów. Po pierwsze, określ główny obszar zainteresowań – literaturoznawstwo czy językoznawstwo? Po drugie, zawęź temat do konkretnego problemu badawczego – analiza całej twórczości autora jest zbyt szeroka, ale badanie wybranego motywu w określonych utworach jest wykonalne. Po trzecie, sprawdź dostępność materiału badawczego – tekstów literackich, źródeł archiwalnych, respondentów do badań.
Przedstawione tematy stanowią punkt wyjścia do dalszej konkretyzacji. Skonsultuj temat z promotorem, który pomoże określić ramy teoretyczne i metodologiczne. Dobra praca z filologii polskiej powinna łączyć solidne podstawy teoretyczne z rzetelną analizą materiału badawczego. Pamiętaj o aktualności badań – nawet tematy dotyczące literatury dawnej można ujmować w świetle współczesnych teorii i metod.
Metodologia badań polonistycznych
Badania polonistyczne wykorzystują różnorodne metody w zależności od obszaru badawczego. W literaturoznawstwie stosuje się analizę i interpretację tekstu, metodę historycznoliteracką, komparatystyczną oraz teorie literackie (hermeneutyka, strukturalizm, dekonstrukcja, feminizm, postkolonializm). W językoznawstwie wykorzystuje się analizę korpusową (NKJP), metody socjolingwistyczne, badania ankietowe i terenowe oraz analizę dyskursu.
Podstawowymi źródłami są teksty literackie (w edycjach krytycznych, gdy to możliwe), korpusy językowe (Narodowy Korpus Języka Polskiego), materiały archiwalne (rękopisy, korespondencja), dane z badań empirycznych oraz opracowania naukowe. W przypadku badań z udziałem respondentów należy zadbać o etykę badań. Interpretacja wyników powinna być osadzona w odpowiednich ramach teoretycznych i uwzględniać stan badań w danej dziedzinie.